( 1 ) پس عتبه به سوى شام حركت كرد تا در يكى از منزلگاه‌ها اتراق كرد . ترس عجيبى او را فرا گرفت و به همراهانش گفت : در شب مرا در ميان خويش بخوابانيد و آنها هم همين كار را كردند ، اما شيرى آمد و او را در ميان مردم از هم دريد . و حسّان ( بعد از آن ) در اين مورد سرود « 1 » : اگر به ميان بنى أصفر رفتى از آنها بپرس كه خبر بنى واسع چگونه بوده است . خداوند قبر او را گسترده نكرد ، بلكه او را در فشار و سختى قرار داد . و مستوجب اين عذابى شد كه براى هر بيننده و شنونده‌اى واضح و عبرت است . خداوند سگى را بر او مسلط كرد كه مانند راه رفتن فريبنده‌اى به آرامى راه مىرفت . آن سگ سر او را به دهان كشيد و گلوى او را همانند يك درندهء گرسنه به دندان گرفت . حال چه كسى به ميان خانوادهء خويش بازخواهدگشت ؟ واضح است كه آن شخصى كه خوراك حيوانات درنده شده است ، برنخواهد گشت . ( 2 ) آنها به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله گفتند : بيت المقدس را براى ما توصيف كن و اخبار مربوط به كاروان قريش را كه در راه ديده‌اى و چيزهاى ديگر را براى ما بيان كن . خداوند از چيزهايى كه با وى مجادله مىكردند ، چنين تعبير مىكند : « ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى » « 2 » ؛ قلبش آنچه را ديد تكذيب كرد . چرا دربارهء آنچه مشاهده كرده است با او مجادله مىكنيد ؟ و يا مىفرمايد : « أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى وَ أَعْطى قَلِيلًا وَ أَكْدى أَ عِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرى » ؛ آيا كسى را كه از او اعراض كرد ديده‌اى ؟ اندكى ببخشد و در انفاق بخل ورزد آيا علم غيب دارد و مىبيند ؟ « 3 » ( 3 ) در خبر سابق گذشت كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به خاطر صحبت از اسراء و معراجش به وسيلهء ابو جهل و مطعم بن عدى دروغگو ناميده شد . سپس خبر عتبة بن ابى لهب را نقل كرديم كه وى به شدت آن حضرت را تكذيب مىكرد . در اين صورت آيا اين آيه به يكى از اين تكذيب كنندگان اشاره دارد ؟ مفسّران يكى از اين سه نفر كه از بزرگان قريش به شمار مىرفتند را مصداق اين آيه مىدانند و خبر چهارمى هست كه يك مسلمان را مصداق آيه مشخص مىكند . بنابراين

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 261 . ( 2 ) . نجم ( 53 ) ، 11 - 12 . ( 3 ) . همان ، 33 - 35 .